تعویذنویسی و سوءاستفاده در موترها و تکسیهای شهری کابل هدیدی برای امنیت روانی و خانوادگی زنان
خبرگزاری پیگرد_ افغانستان
نوشته شده توسط : بانو مددی
یکشنبه ، ۱۰ حوت ۱۴۰۴
گاهی یک مسیر کوتاه شهری، بهجای آنکه زنان را به مقصد برساند، آنان را وارد چرخهای از ترس، تردید و سوءاستفاده میکند. در برخی تکسیهای شهری کابل، شماری از رانندگان یا افراد ناشناس با ادعای.
( تعویذنویسی) ( باز کردن بخت) یا ( حل مشکلات خانوادگی) به زنان پیشنهادهایی میدهند زنانی که بسیاری از آنان درگیر فشارهای روانی و عاطفیاند.
آنچه در ظاهر یک گفتوگوی ساده و همدلانه به نظر میرسد، در مواردی به درخواست پول، اطلاعات شخصی، عکس و حتی پیشنهادهای غیراخلاقی میانجامد.
این گزارش تحقیقی پیگرد نیوز، بر پایه روایتهای مستقیم شهروندانی تهیه شده است که تجربههای مشابهی داشتهاند، اما بهدلایل امنیتی و اجتماعی نخواستهاند نام و هویتشان فاش شود
هدیه، مادر دو کودک
هدیه از تجربهاش با مردی که خود را (ملا) و تعویذنویس معرفی میکرد، چنین گفت:
یک روز از تایمنی میآمدم خانه. راننده گفت اگر بخواهی با دو بچهات میرسانمت. در راه شروع کرد گفتن که تو جادو شدی خانواده شوهرت با تو خوب نیستند شوهرت هم با تو رابطه درست ندارد.
حتی درباره خصوصیات بچههایم هم حرف زد. من حیران مانده بودم از کجا این چیزها را میگوید به گفته هدیه آن مرد ادعا میکرد میتواند از طریق طالعبینی مشکلهای زندگیاش را تشخیص دهد و ملاقاتها را هم در موتر انجام میدهد.هدیه میگوید (مرد گفت وقتی مردهای تان خانه نباشد میآیم خانهات که دعا بخوانم و خانه را دم بیندازم حتی گفت اگر دختر جوانی میشناسی که بختش بسته است معرفی کن یاهم شماره آن مرد را شریک کنم.
پس از تماس اینترنتی، فرد پیشنهاد داد در اوهنگام تماس تصویری سخنان غیراخلاقی بیان کرده ودرخواست نشان داد بخشی از بدن را مطرح کرده گفت وقتی این حرفها را شنیدم، فورا تماس را قطع کردم و شمارهاش را بلاک کردم.)
تجربه هدیه تنها نمونهای از این برخوردها نیست. روایتهای دیگر نشان میدهد که این شیوهها محدود به یک مسیر یا یک فرد خاص نمیشود و زنان دیگری نیز با الگوهای مشابهی روبهرو شدهاند.
فرشته دختر نامزددار
در میان این روایتها، تجربه فرشته نشان میدهد که این افراد پس از ایجاد ارتباط اولیه، تلاش میکنند از طریق تماس تیلفونی و آنلاین نیز روند اعتمادسازی را ادامه دهند.
فرشته که سه سال است نامزد است و نامزدش در خارج از کشور زندگی میکند، از تجربه خود چنین گفت (به دلیل مشکلات کاری و اقامتی، با یکی از این افراد تماس گرفتم و مشکلاتم را مطرح کردم. او پرسشهایی درباره خانواده و تعداد خواهران و برادرانم کرد و سپس مدعی شد که کسی مرا جادو کرده تا نامزدم نتواند مرا نزد خود ببرد) این فرد درخواست ۲۵۰۰ افغانی، ارسال عکس خود و نامزد ام و نام مادرانشان و دریک وقت مشخص آنلاین باشد. فرشته می گوی که در ابتدا کمی باور کرده بود، اما سپس منصرف شد و هیچ اطلاعاتی نفرستاد.
در حالیکه در تجربه فرشته موضوع بیشتر به درخواست پول و اطلاعات شخصی کشیده شد، در برخی موارد شیوه کار متفاوتتر است و بر تأثیرگذاری روانی تمرکز دارد.
داستان زرغونه
با این حال زرغونه میگوید یک زور زمانیکه از شهر بهسوی خانه برمیگشت سوار یک موتر شخصی شد که در خط فعالیت میکرد گفتوگوی سادهی ابتدایی، بهتدریج به صحبتهای شخصی کشیده شد.
راننده خود را فردی تحصیلکرده معرفی کرد که بهدلیل شرایط موجود، مجبور به رانندگی شده است بهگفتهی زرغونه، راننده بدون آنکه او چیزی گفته باشد، از خستگی روحی، فشار روانی و درگیریهای ذهنیاش صحبت کرد؛ مسائلی که تا حد زیادی با وضعیت واقعی او همخوانی داشت. سپس از او خواست کف دستش را نشان بدهد و دربارهی بیماری مادرش و برخی مشکلات خانوادگیاش سخن گفت زرغونه تأکید میکند که این اتفاق را خارقالعاده نمیداند، اما نزدیکی برخی گفتهها با واقعیت زندگیاش، باعث شد برای لحظاتی دچار تردید و پرسش شود.
آنچه در روایت نرگس برجسته است، ایجاد تصویر یک شبکه غیررسمی از (مراجعهکنندگان) و القای موفقیتهای ادعایی است اما در موارد دیگر، این فضا تنها به وعدههای معنوی محدود نمیماند و گاهی رنگ و بوی مالی و احساسی نیز به خود میگیرد.
انچه نرگس میگوید در تابستان روایت میکند که ناوقت از محل درس بهسوی خانه برمیگشت و هیچ موتر خطی در سرک پیدا نمیشد ناچار سوار یک موتر شخصی شد راننده ادعا کرد که او را شبیه دخترش دیده و به همین دلیل ایستاده است در جریان راه، تماسهایی به گوشی سادهی راننده میآمد از محتوای صحبتها چنین برمیآمد که افراد مختلف برای حل مشکلاتشان، از مسائل خانوادگی تا ازدواج، با او تماس میگیرند. راننده میگفت بعضی از این افراد بعداً دوباره زنگ میزنند و از (حلشدن مشکلاتشان) خبر میدهند او از نرگس خواست شمارهاش را بگیرد تا در صورت نیاز تماس بگیرد، اما نرگس میگوید که وارد این موضوع نشد و فقط شماره را گرفت. بهگفتهی او، بخش نگرانکننده زمانی بود که راننده از افرادی سخن گفت که در بدل پول وعدهی حل همهی مشکلات را میدهند.
در کنار این تجربهها، برخی زنان میگویند که آغاز ماجرا حتی سادهتر از آن چیزی است که تصور میشود چند جمله محترمانه و همدلانه کافی است تا گفتوگو به سمت مسائل شخصی و سپس ادعاهای مربوط به دعا و حل مشکلات سوق داده شود.
با این حال زینب چنین روایت میکند او و دوستانش دستکم در دو مورد با تکسیوانهایی مواجه شدهاند که هنگام رانندگی، از طریق تلیفون همراه درباره مشکلات شخصی دیگران صحبت میکردند در یکی از این موارد، راننده از مشکلات مالی خود سخن گفته و تلاش کرده بود با ایجاد حس رحم ز آنان پول قرض بگیرد. در موردی دیگر، راننده از فردی موسوم به (طبیبگر) نام برده و مدعی شده بود که وی قادر است هرگونه مشکل روحی، خانوادگی یا حتی اقتصادی را از طریق دعا و تعویذ برطرف سازد به گفته زینب، حتی اگر رانندگان مستقیماً در این فعالیتها نقش نداشته باشند، معرفی چنین افراد و ادعاهایی در محیطی که زنان امکان ترک فوری وسیله نقلیه را ندارند، میتواند حس ناامنی و بیاعتمادی ایجاد کند. او تأکید میکند که این وضعیت، بهویژه برای دختران جوان، فشار روانی قابل توجهی به همراه دارد.
روایت زینب تنها نمونهای از این تجربهها نیست و زنان دیگری نیز از برخوردهای مشابهی سخن میگویند که با گفتوگوهای بهظاهر عادی آغاز شده اما به طرح ادعاهای شبهدرمانی و شخصی انجامیده است
با این حال سارا از برخوردی سخن میگوید که در آن، یک مرد پس از چند جملهی ظاهرا حترمانه، پرسشهای شخصی مطرح کرده و سپس ادعا کرده که با دعا میتواند مشکلات دختران را حل کند او گفته است که دختران زیادی برای مسائل درس، ازدواج و زندگی به او مراجعه کردهاند و (همه به بخت خود رسیدهاند) سارا میگوید که به این حرفها باور نکرده و با وجود گرفتن شماره، هیچگاه تماس نگرفته است.
روانشناس
با توجه به گفتههای زنان درباره تجربه فشارهای روانی و تاثیر تعویذنویسی یا روشهای مشابه بر زندگیشان، مهدی فقیرزاده، روانشناس، توضیح میدهد که این شیوهها اغلب در شرایط بحرانهای عاطفی و احساس درماندگی افزایش مییابد به گفته های وی میگوید ویذنویسی یا راهکارهای مشابه، اغلب در شرایط فشار روانی، بحرانهای عاطفی و احساس درماندگی افزایش مییابد.
زمانی که فرد احساس میکند کنترل شرایط از دستش خارج شده، احتمال رجوع به راهکارهای سریع و غیرعلمی بیشتر میشود وی تأکید میکند که بسیاری از این شیوهها بر تکنیکهای شناختهشده روانشناختی مانند (بیان جملات کلی قابل تعمیم )و (ایجاد وابستگی هیجانی)استوار است.
آرامش موقتی که در این فرآیند ایجاد میشود، ممکن است به اشتباه بهعنوان حل مشکل تعبیر شود در حالی که ریشه مسئله همچنان باقی میماند.از دیدگاه او، آموزش مهارتهای مقابله با استرس، افزایش سواد روانشناختی و دسترسی به خدمات مشاوره تخصصی، مهمترین راهکارهای پیشگیری از چنین آسیبهایی است. این آمار میتواند در مراحل بعدی تحقیق برای ارزیابی میزان مؤثر بودن اقدامات وزارت و شناسایی نقاط ضعف در سیستم گزارشدهی بسیار مفید باشد
سوءاستفاده تحت عنوان تعویذنویسی در وسایط نقلیه شهری کابل، ترکیبی از فقدان آگاهی، فشار روانی و اقتصادی و سوءاستفاده از اعتماد زنان است و تهدیدی جدی برای امنیت روانی و خانوادگی آنان به شمار میآید.
روایتهای مستقیم نشان میدهد که این پدیده میتواند به یک فرهنگ غلط اجتماعی و نهادینه شدن رفتارهای فریبکارانه منجر شود. مقابله مؤثر با آن تنها از طریق آگاهیبخشی عمومی، نظارت قانونی، تقویت خدمات مشاوره روانشناسی و همکاری هماهنگ نهادهای امنیتی، اجتماعی و رسانهای امکانپذیر است.
در حالیکه دیدگاههای دینی بر تفکیک میان تعویذ شرعی و سوءاستفادههای غیرشرعی تاکید میکند پرسش اصلی در سطح اجرایی این است که نهادهای مسئول تا چه اندازه توانستهاند با مصادیق عملی این پدیده در جامعه برخورد کنند بهویژه زمانی که فعالیتهای موسوم به دعا و تعویذ از یک باور فردی فراتر رفته و به بستری برای فریب اخاذی و ایجاد ناامنی روانی در فضاهای عمومی تبدیل میشود نقش نهادهای نظارتی و تطبیقکننده قانون برجستهتر میگردد
امان الله احمدی عالم دین
دیدگاه یک عالم دین درباره تعویذ شرعی و غیرشرعی یکی از علمای دینی درگفت پیگرد با تفکیک میان تعویذ شرعی وتعویذ غیرشرعی چنین توضیح داد
تعویذ شرعی .پناه بردن به الله تعالی از طریق خواندن آیات قرآن، اذکار و دعاهای ثابت از پیامبر (ص) است.
در این نوع تعویذ الفاظ روشن و قابل فهم بوده و اعتقاد بر این است که شفا فقط از جانب الله میباشد خواندن قرآن بر مریض یا دمیدن با دعاهای مأثور، از نمونههای آن است.
تعویذ غیرشرعی .هر نوع تعویذی که همراه با الفاظ نامفهوم، طلسمات، استفاده از جن، ادعای ارتباط با ارواح یا نشانههای شرک باشد، جایز نیست. همچنین سوءاستفاده مالی و فریب مردم در این زمینه مردود شمرده میشود.
بهترین راه، مداومت بر اذکار، خواندن قرآن و توکل بر الله است و باید از مراجعه به افراد مشکوک و مدعی امور خارقالعاده خودداری شود وی در پایان تأکید کرد که بهترین راه برای مصونیت از آسیبهای روحی و روانی، مداومت بر اذکار صبح و شام خواندن سورههای اخلاص، فلق و ناس، آیةالکرسی و تقویت توکل بر الله متعال است.
همچنین مردم باید از مراجعه به افرادی که ادعاهای خارقالعاده دارند و در برابر مبالغ زیاد پول، وعده حل مشکلات میدهند، خودداری کنند.
درهمین راستا وزارت امر بالمعروف و نهی از منکر می گوید که در راستای اصلاح جامعه و جلوگیری از خرافات و بدعتهایی که با شریعت اسلامی در تضاد است، اقدامات جدی و دوامدار انجام میدهد.
زارت گفتند که در چهار سال گذشته، محتسبین این اداره صدها تن را به اتهام فعالیتهای مرتبط با سحر، جادو و تعویذ غیرشرعی بازداشت و برای طی مراحل قانونی به نهادهای عدلی و قضایی سپردهاند این وزارت همچنین برنامههای گسترده آگاهیدهی عامه را روی دست دارد و از مردم خواسته است به وعدههای فریبنده چنین افراد باور نکنند و هرگونه مورد مشکوک را به مسئولان مربوطه در سطح ولایتها، ریاستها و آمریتهای محتسبین گزارش دهند.
برای فهم دقیقتر پیامدهای اجتماعی سوءاستفادههای مبتنی بر باورهای نادرست، تحلیل کارشناسان جامعهشناسی اهمیت ویژهای دارد و به روشن شدن عوامل اقتصادی، روانی و فرهنگی آسیبپذیری زنان و نوجوانان کمک میکند
با این حال احمدراشد صدیقی، جامعهشناس و کارشناس امور اجتماعی، معتقد است سوءاستفاده و کلاهبرداری به بهانه باورهای نادرست و تعویذ درافغانستان به سرعت در حال گسترش است عدم آگاهی اجتماعی و حساسیت ویژه نوجوانان و دختران، آنها را بیشتر در معرض فریب قرار میدهد.
فشارهای اقتصادی و مشکلات معیشتی عامل دیگری است که افراد را به فعالیتهای نامشروع و کلاهبرداری سوق میدهد
اختلاف و تنش خانوادگی
فشار روانی بر اعضای خانواده
نهادینه شدن فرهنگ غلط و عادی شدن سوءاستفاده در جامعه
سخنگوی وزارت داخله عبدالمتین قانع
بر اساس اطلاعات ارایه شده از سوی وزارت امور داخله، هر عملی که با فریب اخاذی، کلاهبرداری یا سوءاستفاده مالی و اخلاقی از شهروندان همراه باشد، از منظر قانون جرم محسوب میشود و قابل پیگرد قانونی است.
در همین چارچوب، پولیس مکلف است پس از ثبت شکایت، موضوع را بررسی و اسناد و شواهد را جمعآوری نماید و در صورت تثبیت تخلف، عاملان را بازداشت و جهت طی مراحل قانونی به نهادهای عدلی و قضایی معرفی کند.
شهروندان میتوانند موارد مشکوک را از طریق مراجعه حضوری به حوزههای پولیس، تماس با شمارههای ۱۰۰ و ۱۱۹، یا ارائه شکایت رسمی گزارش دهند. وزارت امور داخله با هدف افزایش اثربخشی رسیدگی، همکاری مستمر و هماهنگی با سایر نهادها مانند وزارتهای ارشاد، حج و اوقاف و نهادهای عدلی و قضایی را در دستور کار دارد.
این همکاریها شامل پیگیری مشترک شکایات، بررسی جرائم و ارائه راهکارهای پیشگیرانه برای جلوگیری از فریب و اخاذی است.
از دیدگاه وزارت امور داخله، در مواردی که اقدامات خلاف قانون به مرحله جرمی برسد، قضایا با نهادهای عدلی و قضایی شریک میشود و مرتکبین پس از تکمیل تحقیقات به مجازات قانونی محکوم میگردند. پیام این وزارت به شهروندان تأکید بر هوشیاری در برابر ادعاهای غیرمستند و اطلاعرسانی سریع درباره هرگونه سوءاستفاده است.
با وجود اینکه این بخش چارچوب کلی مسؤولیت وزارت امور داخله را نشان میدهد، امااطلاعات دقیقتر مانند تعداد افراد بازداشتشده یا تعداد شکایات ثبتشده را ارایه نکردند.
از دیدگاه جامعه شناس
بررسی روایتهای نشان دهند است که تعویذنویسی در وسایط نقلیه عمومی، در برخی موارد از یک باور مذهبی فراتر رفته و به بستری برای سوءاستفاده مالی، روانی و اخلاقی تبدیل شده است مورد مشترک در این موارد شامل ایجاد اعتماد اولیه، بیان پیشبینیهای کلی، درخواست پول و اطلاعات شخصی و در برخی موارد طرح پیشنهادهای غیراخلاقی است. این گزارش نشان میدهد که سوءاستفاده تحت عنوان تعویذنویسی در وسایط نقلیه عمومی، ترکیبی از فشار روانی، فقدان آگاهی و سوءاستفاده از اعتماد مردم است.
کارشناسان معتقدند که فشارهای اقتصادی، بحرانهای عاطفی و کمبود خدمات مشاورهای، زمینه آسیبپذیری زنان را افزایش داده است. از این رو، مقابله با این پدیده نیازمند رویکردی چندبعدی است که شامل آگاهیرسانی عمومی، تقویت خدمات مشاورهای، نظارت قانونی و پیگیری جدی شکایات میشود در نهایت، تأمین امنیت روانی زنان در فضاهای عمومی، بهویژه وسایط نقلیه شهری، مستلزم همکاری هماهنگ نهادهای امنیتی، دینی، رسانهای و اجتماعی است.
