آلودگی هوا در پایتخت؛ تحلیل پیامدها و چالشهای مدیریت شهری
خبرگزاری پیگرد _ کابل افغانستان
نوشته شده گزارش تحقیقی توسط :مریم مددی
جمعه ، ۱ حوت ۱۴۰۴
۱. مقدمه و وضعیت کلی
با فرارسیدن فصل سرما، آلودگی هوا در شهر کابل نگرانیهای گستردهای را برانگیخته است. بر اساس آمار وزارت صحت عامه، تنها در سه ماه اخیر حدود ۴۰ هزار مورد مراجعه به مراکز درمانی به ثبت رسیده که از این میان، ۱۴ هزار نفر کودکان زیر پنج سال بودهاند.
همزمان، اداره ملی محیطزیست گزارش داده است که میزان آلودگی هوا در ساعات شب در کابل به ۸۴ درصد رسیده است. دود ناشی از سوختن زغالسنگ، پلاستیک و تایرهای کهنه، کمبود انرژی پاک و نظارت ناکافی نهادهای مسئول از عوامل اصلی این بحران عنوان شدهاند.
۲. یافتههای میدانی گزارش خبرگزاری پیگرد
این گزارش تحقیقی خبرگزاری پیگرد با ۱۳ شهروند از ۹ ناحیه مختلف کابل گفتوگو کرده است. یافتهها نشان میدهد با آغاز فصل سرما، بیماریهای تنفسی بهگونه چشمگیر افزایش یافته و زندگی روزمره شهروندان را مختل کرده است.
۳. روایت شهروندان از پیامدهای آلودگی هوا
(الف) رانندگان تاکسی – ناحیه چهارم
حامید فاضلی (۳۲ ساله) و محمد صبور (۴۵ ساله) میگویند با افزایش آلودگی هوا در زمستان، مشکلات تنفسی، سوزش چشم، سرفههای خشک و درد سینه در میان آنان تشدید شده است.
محمد صبور میافزاید که اعضای خانوادهاش، بهویژه کودکان، شبها با مشکل نفستنگی روبهرو هستند.
(ب) فروشندگان و کسبهکاران
سهراب، فروشنده مواد خوراکی در ناحیه پنجم، از نفوذ گرد و دود به داخل دکان و کاهش حضور مشتریان شکایت دارد.
فاضل، فروشنده مواد غذایی در ناحیه ۱۵ (خیرخانه)، از بوی سوختن تایر و پلاستیک و مراجعه مکرر به داکتر به دلیل سرفههای مداوم خبر میدهد.
احمد، دکاندار در ناحیه دهم، آلودگی را عامل سردرد، خستگی و نفستنگی روزانه خود و خانوادهاش میداند.
(ج) باشندگان مناطق مختلف کابل
ذبیحالله (ناحیه ششم) از سوزش چشم و نفستنگی هنگام خروج از منزل سخن میگوید و سهم همزمان مردم و حکومت را در این بحران یادآور میشود.
صمیم (ناحیه دهم) دود غلیظ شبانه را عامل سردرد و بیحالی خانوادهاش میداند.
(د) دانشآموزان و دانشجویان – ناحیه یازدهم
احمد (۱۷ ساله) و وحید احمدی (۲۴ ساله) میگویند با وجود استفاده از ماسک، همچنان از سوزش سینه، سرفه و کاهش تمرکز در صنف رنج میبرند.
ازدحام مناطق مسکونی و استفاده همسایهها از سوختهای آلاینده، وضعیت را دشوارتر کرده است.
(هـ) آموزگاران
محبالله نوری، استاد یکی از مراکز آموزشی خصوصی، میگوید شاگردان به دلیل مشکلات تنفسی و سردردهای مداوم، توان تمرکز در صنف را از دست میدهند.
۴. دیدگاه مسئولان
الف) شهرداری کابل
نعمتالله بارکزی، سخنگوی شهرداری کابل، افزایش آلودگی را تأیید کرده و بر موارد زیر تأکید دارد:
نصب فیلتر تصفیه دود در ساختمانهای بلند، حمامها و فابریکهها
نظارت بر فعالیتهای صنعتی
درخواست از شهروندان برای صرفهجویی در مصرف زغالسنگ و چوب
اشاره به نبود سیستمهای گرمایش مرکزی و انرژی پاک بهعنوان چالش اقتصادی
(ب) وزارت صحت عامه
سخنگوی این وزارت میگوید بیماریهای تنفسی مانند زکام، تب، سینهوبغل و تنگی نفس در فصل سرما افزایش یافته و کودکان و سالمندان بیشترین آسیب را دیدهاند.
۵. دیدگاه کارشناسان محیطزیست و صحت
(الف) کارشناسان محیطزیست
احمد شیرزی، کارشناس تغییرات اقلیمی، افزایش جمعیت، نبود انرژی بدیل و استفاده از سوختهای مضر را سه عامل کلیدی میداند.
محمد داوود شیرزاد منابع اصلی آلودگی را وسایط نقلیه، سیستمهای گرمایشی منازل و فعالیتهای صنعتی عنوان میکند.
(ب) متخصصان داخله اطفال
داکتر عبیدالله صدیقی افزایش بیماریهایی چون برونشیت، سینهوبغل و آسم را تأیید کرده و توصیههایی چون تهویه مناسب، محدود کردن تماس کودکان با هوای آلوده و استفاده از ماسک را مطرح میکند.
داکتر نجیبالله سکندر اطفال را به دلیل سیستم ایمنی ضعیفتر، آسیبپذیرتر دانسته و استفاده از ویتامین D، مایعات کافی و واکسین ضد انفلوانزا را توصیه میکند.
۶. وضعیت آلودگی هوا در سطح ملی و هشدارهای
بینالمللی
بر اساس هشدار برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد، آلودگی هوا در شهرهای افغانستان به تهدید جدی سلامت عمومی تبدیل شده است.
غلظت ذرات معلق (PM2.5) در برخی مناطق به ۵۸ میکروگرم در هر متر مکعب رسیده که ۱۱.۶ برابر بیشتر از حد مجاز سالانه توصیهشده توسط سازمان جهانی بهداشت است.
۷. راهکارهای پیشنهادی برای کاهش آلودگی هوا
۱. منع استفاده از زغالسنگ، تایر و پلاستیک برای گرمایش
۲. ترویج انرژیهای پاک مانند گاز مایع و انرژی خورشیدی
۳. جلوگیری از تردد وسایط دودزا و حمایت از ترانسپورت عمومی پاک
۴. توسعه فضای سبز شهری و جلوگیری از قطع جنگلات
۵. منع سوزاندن زبالهها و ایجاد مراکز بازیافت
۶. راهاندازی کمپاینهای آگاهیدهی عمومی
۷. تصویب و اجرای قوانین محیطزیستی همراه با جریمه مشخص
۸. نصب فیلترهای تصفیه دود در منابع آلاینده
جمعبندی
بحران آلودگی هوا در کابل به یک تهدید جدی برای سلامت عمومی تبدیل شده است. افزایش بیماریهای تنفسی، فشار بر نظام صحی، کاهش کیفیت زندگی و آسیبپذیری بیشتر کودکان و سالمندان، نشان میدهد که این بحران نیازمند مدیریت جامع، سیاستگذاری مؤثر و همکاری مشترک دولت و شهروندان است.
