تاثیر استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی بر سلامت انسان و محیط زیست
خبرگزاری پیکرد/کابل افغانستان
نوشته شده توسط: فردین عظیمی
پنجشنبه ۹ سنبله ۱۴۰۳
استفاده از ظروف یکبار مصرف و خریطههای پلاستیکی برای انتقال نان، غذا و سایر مواد خوراکه روزمره در بسیاری از جوامع به ویژه در افغانستان به یک امر عادی تبدیل شده است. این ظروف که به دلیل سهولت و ارزان بودن قیمت آن مورد استفاده قرار میگیرد، پیامدهای نگرانکنندهای برای سلامت انسان و محیط زیست به همراه داشتهاند.
رومل غبار داکتر تغدیه و استاد پوهنتون در کابل درباره تأثیر ظروف یکبار مصرف پلاستیکی بر سلامت انسان میگوید که ظروف یکبار مصرف پلاستیکی، حاوی ترکیبات کیمیاوی مضر مانند بیسفنول A (BPA) و فتالاتها هستند. این مواد هنگام تماس با مواد غذایی گرم یا چرب به غذا منتقل شده و وارد بدن انسان میشوند. تحقیقات علمی نشان داده است که این ترکیبات میتوانند باعث اختلالات هورمونی، ناباروری(بیاولادی)، و حتی افزایش خطر مبتلا شدن به سرطان شوند.
بر اساس مطالعهای که توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) در سال 2022 انجام شد، حدود 60 درصد از افراد در کشورهای در حال توسعه، روزانه از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی برای صرف غذا استفاده میکنند که این امر آنها را در معرض خطرات جدی سلامتی قرار میدهد.
نان در پلاستیک: یک عادت خطرناک در افغانستان
در افغانستان، استفاده از پلاستیک تنها به ظروف یکبار مصرف محدود نمیشود، بلکه نان نیز بهطور گسترده در خریطههای پلاستیکی توزیع و حمل میشود. این عادت در میان مردم به یک روند روزمره تبدیل شده است، اما خطرات جدی را به همراه دارد.
ادیب نوری باشنده شهر کابل میگوید که ما همیشه نان را در خریطههای پلاستیکی به خانه میآوریم و این کار آسان است، اما میشنوم که خریطههای پلاستیکی مضر هستند. نمیدانم چطور باید جایگزین مناسبی پیدا کنیم.
متخصصین کیمیا در یکی از شفاخانههای کادری در کابل میگویند: زمانی که نان داغ داخل خریطههای پلاستیکی قرار میگیرد، حرارت باعث آزاد شدن مواد کیمیاوی زهری از پلاستیک میشود. این مواد زهری (سمی) به نان منتقل شده و با مصرف آن، وارد بدن انسان میشوند. مطالعات نشان دادهاند که این مواد زهری در بلند مدت میتوانند به کبد(جگر)، کلیه(گرده) و سیستم گوارشی آسیب رسانده و حتی خطر مبتلا شدن به سرطان را افزایش دهند.
اثرات محیط زیستی: زمین زیر بار پلاستیک
بر اساس آمار منتشرشده توسط سازمان ملل متحد، سالانه بیش از 300 میلیون تن پلاستیک تولید میشود که بخش عمدهای از آن مربوط به ظروف یکبار مصرف است. این مواد پلاستیکی صدها سال زمان میبرند تا در طبیعت تجزیه شوند و در این مدت موجب آلودگی خاک و آبهای زیرزمینی میشوند.
همچنین، سوزاندن این پلاستیکها در قریهها و شهرها، گازهای زهری مانند دایوکسین تولید میکند که برای سلامتی جسمی انسانها و محیط زیست مضر است.
آمار افغانستان: افزایش استفاده و چگونگی تولید
در کشور ، استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی در سالهای اخیر بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
بریالی غوثی، رئیس یکی از شرکتهای تولید ظروف یکبار مصرف پلاستیکی، میگوید که در بسیاری از کشورهای پیشرفته، از جمله عربستان و ایران، حتی در مراسم مذهبی نیز از این ظروف استفاده میشود. به گفته او، مواد خام این ظروف از شرکتهای معتبر بینالمللی، از جمله عربستان، تایوان، ترکمنستان، چین و ایران تأمین شده و پس از تستهای لابراتواری، در شرکتهای تولیدی مورد استفاده قرار میگیرد.
او تأکید میکند که این ظروف دارای ارزش غذایی بوده، به سلامت انسان ضرر نمیرساند و تولید آن مطابق با استانداردهای بینالمللی انجام میشود.
با این حال، برخی نگرانیهایی درباره اثرات صحی و محیطزیستی این محصولات وجود دارد و در برخی کشورها از جمله فرانسه، ایتالیا،اسپانیا و هلند استفاده از ظروف پلاستیکی یکبار مصرف ممنوع شده است و در برخی شهرها بستهبندیهای گیاهی که تجزیهپذیر است را جایگزین پلاستیک کردهاند.
اما سخنگوی وزارت صحت عامه امارت اسلامی افغانستان به خبرگزاری پیگرد میگوید: تاکنون تحقیقات مشخصی در این زمینه از سوی این وزارت انجام نشده است.
نتیجهگیری
استفاده گسترده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی و خریطههای پلاستیکی، اگرچه به دلیل سهولت و قیمت ارزان به یک عادت روزمره در افغانستان تبدیل شده است، اما تأثیرات مخربی بر سلامت انسان دارد که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
در افغانستان، یکی از عادات خطرناک، استفاده از خریطههای پلاستیکی برای حمل نان داغ است. زمانی که پلاستیک در معرض حرارت قرار میگیرد، مواد زهری آزاد شده و مستقیماً وارد غذا میشوند. مصرف این غذاها به مرور زمان میتواند به بیماریهای جدی منجر شود. علاوه بر این، سوزاندن پلاستیک در زمستان برای گرم کردن خانهها، گازهای زهری را وارد هوا میکند، که اثرات مخربی بر ریهها، سیستم ایمنی بدن و حتی سلامت کودکان دارد.
برای کاهش این خطرات، آگاهی عمومی نقش بسیار مهمی دارد. دولت و نهادهای مرتبط باید با راهاندازی کمپاینهای آموزشی، مردم را از خطرات واقعی این مواد آگاه سازند و استفاده از جایگزینهای سالم مانند ظروف چندبار مصرف، بستهبندیهای کاغذی یا خریطههای تکهای را رایج کنند. همچنین، اجرای قوانین سختگیرانه برای محدود کردن تولید و توزیع این مواد و حمایت از تولیدکنندگان داخلی ظروف سازگار با محیط زیست ضروری است.
هر فردی در جامعه مسئولیت دارد که با تغییر عادات روزانه خود، بهویژه در مصرف ظروف پلاستیکی، از سلامت خود و خانوادهاش محافظت کند. انتخاب آگاهانه و دوری از مواد مضر، نه تنها کیفیت زندگی را بهبود میبخشد، بلکه به ایجاد جامعهای سالمتر و محیط زیستی پایدارتر کمک میکند. سلامت ما ارزشمندترین سرمایه ماست و حفاظت از آن وظیفهای است که نمیتوان آن را به تعویق انداخت.
