زراعت در بحران، خشکسالی چگونه باعث کاهش تدریجی منابع آب میشود
خبرگزاری پیگرد- افغانستان
نوشته شده توسط: شگوفه نورزی
جمعه، ۱۴ قوس ۱۴۰۴
افزایش تدریجی دما در افغانستان که طی یک قرن گذشته به ۱.۸ درجه سانتیگراد رسیده، از عوامل اصلی خشکسالیهای پیدرپی در کشور است؛ پدیدهای ویرانگر که منابع آب زیرزمینی را تهی و زندگی هزاران خانواده کشاورز را در معرض خطر قرار داده است.
نصرالدین، یک تن از کشاورزان در روستایی دورافتاده ولایت سمنگان، پدر پنج فرزند است و تنها نانآور خانوادهاش.
نصرالدین آسیبدیده زلزله اخیر در سمنگان است. خانهاش فرو ریخته و حالا با خانوادهاش در اتاقی نیمهویران و لرزان پناه گرفتهاند؛ اتاقی که دیوارهایش هر لحظه بیم فرو ریختن دارد.
اما انگار زمین تنها یکبار نلرزیده؛ خشکسالی، زلزلهای بیرحمتر است. نصرالدین با حسرت میگوید:
«پارسال تا اندازهای کشتوکار بود، اما امسال آب نیست، چاهها خشک شده، حاصلات هم رشد نکرده، پیازهایم یخ زد، کسی نمیخرد.»
او که به کشت پیاز و رومی مشغول است، نگاهش به زمین دوخته شده. از سرمای زودهنگام میگوید، از پیازهایی که مثل امیدهایش منجمد شدند، و از مرزهایی که بسته مانده و راه نجاتش را بسته است.
نصرالدین « پارسال چهار، چهارونیم لک حاصل داشتیم. اما امسال همه حاصلات یخ زده، هیچ راه درآمدی نمانده است.»
به گفته او با وجود همه این مشکلات، هنوز هیچ کمکی از سوی نهادهای دولتی یا سازمانهای امدادرسان به او نرسیده است. چندین بار با عریضه به ولسوالی مراجعه کرده، اما هیچگونه رسیدگی صورت نگرفته.
او با صدایی پر از بُغض میگوید:
«هیچکس نداریم جز الله پاک… ده سال میشه که کسی از حال ما خبر نگرفته، تا امروز که شما آمدید و پرسیدید.»
نصرالدین از دولت میخواهد تا برای بازسازی خانهاش کمک کرده و زمینهای برای نجات محصولاتش فراهم نماید. زمستان در راه است، سردی هوا در یکسو، خشکسالی در سوی دیگر، و مرزهای بسته هم راه فروش را بستهاست. او میگوید حتی جایی ندارد تا محصولاتش را نگهداری کند تا از یخزدگی در امان بمانند.
این تنها روایت یک دهقان نیست، بلکه روایت هزاران خانواده کشاورز است که زیر آوار بیتوجهی، مشکلات و ناامیدی دفن شدهاند.
با این حال، مولوی شیر محمد حاتمی، سخنگوی وزارت زراعت، آبیاری و مالداری، پدیده خشکسالی را چالش جدی برای دهاقین و مالداران کشور خوانده و افزود، که این وزارت برای دهقانان در هماهنگی نهادهای امداد رسان برنامههای گستردهای چون: ساخت چکدمها جهت مدیریت آبهای موسمی، توزیع بستههای کمکی، مواد خوراکی، انسانی و حیوانی همچنین آموزشدهی دهاقین کشور جهت استفاده از تخمهای مقاوم در برابر خشکسالی انجام داده است.
آقای حاتمی اضافه کرد که در سال جاری به ادامه برنامههای قبلی، این وزارت تلاش دارد تا در بخش مدیریت آبها و ترویج روش تخمهای که به آب کمتر نیاز دارند کار نمایند.
احمد شیرزی، کارشناس تغییرات اقلیمی و محیطزیست میگوید، که خشکسالی افغانستان، اکثراً زراعتی است. در حالی که ۹۵ درصد منابع آبی کشور در سکتور زراعت مصرف میشود؛ این رقم افزایش میزان خشکسالی را نشان میدهد.
او میافزاید کاهش سطح آب تأثیر مستقیمی بر ساحات سبز، علفچرها، زراعت و جنگلها دارد، و با ادامه این روند، زمینهای زراعتی بهتدریج از بین میروند.
به گفته آقای شیرزی، افغانستان زمانی حدود ۳ میلیارد هکتار جنگل داشت که اکنون در اثر خشکسالی تنها یک میلیارد آن باقی مانده است.
وی همچنین خاطر نشان ساخت که با کاهش منابع آبی و ادامه خشکسالی، نهتنها ساحات زراعتی بلکه عایدات مردم که ۸۰ درصد آن به زراعت وابسته است، نیز کاهش مییابد. او میگوید از ۲۲ درصد زمینهای زراعتی کشور، تاکنون ۱۱ درصد در اثر خشکسالی از بین رفته است.
آقای شیرزی راهحلهایی چون، ترویج فرهنگ نهالشانی، مدیریت آب باران و برف بهصورت منطقهای، مدیریت حوزههای آبی (واترشیپ) و ساخت بندها را برای مقابله با خشکسالی پیشنهاد میکند.
در همین حال، محبالله بهار، سخنگوی اداره ملی حفاظت محیطزیست، گفت که تغییرات موسمی یا کاهش باران و بلندرفتن درجه حرارت عواملی خشکسالی در افغانستان است.
آقای بهار اضافه کرد که این پدیده سکتور زراعت را با مشکلاتی جدی مواجه ساخته و آن عده مردمی که معشیتشان وابسته به کشت گندم و للمی بود؛ اکنون محصولات زراعتی شان به شدت آسیبدیده است.
او در ادامه گفت، اداره ملی محیطزیست با همکاری ادارت مربوطه تلاش دارند تا با معضل خشکسالی مبارزه نموده و تا حدی این مشکل را کاهش دهند.
وی همچنین از ایجاد یک طرح ملی خبر داد که تا سال ۱۴۱۰ در تمامی ولایات با غرس حدود ۲۰۰ میلیون نهال عملی خواهد شد. به گفته وی با عملی ساختن طرح مذکور ما میتوانیم در مبارزه با خشکسالی، تغذیه آبهای زیرزمینی و کاهش آلودگی هوا تلاش نماییم.
از سوی هم، مطیعالله عابد، سخنگوی وزارت انرژی و آب میگوید، که بر بنیاد آمار این وزارت از میان پنج حوزه اقلیمی افغانستان، در برخی از این حوزهها مقدار بارش باران تا ۹۰ درصد کاهش یافته، که نشاندهنده شدت خشکسالی در کشور است.
وی افزود که در راستای مقابله با این بحران، امارت اسلامی به همکاری نهادهای ذیربط، بهویژه وزارت انرژی و آب، اقدامات گستردهای را روی دست گرفته است.
به گفته او، بندهایی چون شاهوعروس در کابل، کمالخان در نیمروز، پاشدان در هرات، عمری در زابل و سرخآب در لوگر به بهرهبرداری رسیدهاند.
او همچنان از پیشرفت فاز نهایی بند کجکی در هلمند، ساخت بندها در ولایتهای ارزگان، قندهار، پکتیکا و غزنی و پروژههای کانالسازی چون قوشتپه، نهرسراج و سایر کانالهای بزرگ در شمال و شرق کشور خبر داد.
عابد خاطرنشان ساخت که ایجاد چکدمها در سطح ولسوالیها نیز در برنامههای آینده این وزارت قرار دارد.
گفتنی است که خشکسالی در افغانستان به عنوان یکی از جدیترین بحرانهای زیستمحیطی و اقتصادی کشور، تأثیرات عمیقی بر زندگی کشاورزان و مالداران داشته است. کشاورزان و خانوادههای روستایی که وابستگی مستقیم به آب و زمینهای کشاورزی دارند، از پیامدهای خشکسالی بیشترین آسیب را دیدهاند ادامه این روند بدون حمایتهای موثر، میتواند به گسترش فقر و مهاجرت اجباری منجر شود.
