روز جهانی دسترسی به اطلاعات؛ دسترسی زنان کابل به اطلاعات و نقش آن در توانمندسازی آنان
خبرگزاری پیگرد _ افغانستان
نوشته شده توسط_ خبرگزاری پیگرد
چهارشنبه، ۱۶ میزان ۱۴۰۴
روز جهانی دسترسی به اطلاعات، که همهساله در تاریخ ۲۸ سپتامبر گرامیداشت میشود، فرصتی مهم برای بازنگری و تأمل بر یکی از حقوق اساسی و بنیادین بشر یعنی «حق دسترسی آزادانه، شفاف و برابر به اطلاعات» دانسته میشود.
این روز نهتنها بر اهمیت اطلاعات بهعنوان ابزار توانمندسازی فردی و اجتماعی تأکید دارد، بلکه مسئولیت نهادها و جامعه را در فراهمسازی بسترهای لازم برای تحقق این حق برجسته میسازد.
در این میان، زنان در جوامع در حال توسعه، بهویژه در مناطقی چون ولایت کابل، با چالشهای در دسترسی به اطلاعات مواجهاند. محدودیتهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و گاه جنسیتی باعث شده تا سهم زنان از منابع اطلاعاتی بهطور چشمگیری کاهش یابد.
با این حال، به باور شماری از مسوولان رسانهها، دسترسی به اطلاعات برای زنان، تنها یک حق نیست، بلکه ابزاری مؤثر برای آموزش، ارتقای مهارتهای فردی، افزایش اعتماد به نفس و ایفای نقش فعال در جامعه است و گرامیداشت این روز، یادآور اهمیت فراهمسازی فرصتهای برابر برای همه، بهویژه زنان، در مسیر دستیابی به جامعهای آگاه، عادلانه و مشارکتمحور دانسته میشود.
به مناسبت روز جهانی دسترسی به اطلاعات مریم صدیقی، خبرنگار در کابل، با ۹ سال سابقه در عرصه خبرنگاری و روزنامهنگاری میگوید که دسترسی به اطلاعات، زیربنای اساسی کار خبرنگاری را شکل میدهد و بدون آن، رسالت رسانهها در روشنگری و اطلاعرسانی به جامعه، ناقص و ناکارآمد خواهد بود.
او میگوید: «خبرنگار پل ارتباطی میان مردم و حکومت و همچنین میان اقشار مختلف جامعه است. زمانی که خبرنگار نتواند به اطلاعات منظم، درست و شفاف دسترسی داشته باشد، کارش زیر سؤال میرود و ناقص باقی میماند. به همان اندازه که دسترسی به اطلاعات آسانتر باشد، خبرنگار میتواند مسائل و فسادهای موجود در جامعه را بهتر افشا کرده و صدای مردم را به گوش مسئولان برساند».
مریم با اشاره به اهمیت روز جهانی دسترسی به اطلاعات میافزاید که اطلاعات، نقش حیاتی در شفافیت، پاسخگویی و سلامت حکومتها دارد. به باور او، وضعیت دسترسی به اطلاعات در افغانستان تا حدودی قابل قبول است؛ در برخی بخشها خبرنگاران توانستهاند اطلاعات مورد نیاز خود را به دست آورند، اما در برخی دیگر، هنوز موانع جدی وجود دارد.
او تاکید میکند که خبرنگاران تلاش دارند تا روابط حرفهای مثبتی با مسئولان برقرار کنند تا از طریق این تعامل، به اطلاعات لازم دست یابند. از نظر او، «حکومتداری خوب زمانی معنا پیدا میکند که نهادهای مسئول، اطلاعات را به طور شفاف و برابر در اختیار خبرنگاران قرار دهند».
مریم صدیقی از تجربههای اولیهاش در این حرفه نیز یاد کرده میگوید در آغاز فعالیت خبرنگاری، با مشکلات جدی در زمینه دسترسی به اطلاعات مواجه بوده است. به گفته او اما حالا وضعیت نسبتاً بهتر شده است.
او در پایان تأکید میکند که اطلاعات، منبع اصلی و حیاتی برای خبرنگار است و بدون آن، خبرنگار نه میتواند کار خود را به درستی انجام دهد و نه رسالت آگاهیبخشی خود را به انجام برساند.
در حالی که شماری از زنان جوان در شهر کابل از دسترسی به اطلاعات و بهرهگیری از شبکههای اجتماعی برای آموزش و آگاهی استقبال میکنند، برخی دیگر از زنان به دلایل گوناگون از این حق اساسی محروم ماندهاند. مشکلات اقتصادی، مسئولیتهای سنگین خانهداری، سطح پایین سواد اطلاعاتی و محدودیتهای خانوادگی، از جمله موانعی هستند که بر سر راه دسترسی برخی زنان به اطلاعات قرار دارد.
با این حال در زمانیکه دسترسی به اطلاعات در شرایط کنونی برای همه افراد جوامع مهم دانسته میشود شماری از دختران در ولایت کابل از دسترسی به اطلاعات در کابل ابراز خرسندی کرده و بر افزایش دسترسی مردم به اطلاعات تاکید دارند.
مروه، دختر ۲۱ ساله و باشنده ناحیه هشتم شهر کابل، با ابراز رضایت از دسترسی به اطلاعات از طریق شبکههای اطلاعرسانی و رسانههای اجتماعی، استفاده از این منابع را عامل مهمی در آگاهیبخشی و توانمندسازی زنان میداند. او میگوید که علاوه بر پیگیری تحولات روزمره کشور و جهان، از فرصتهای آموزشی آنلاین نیز بهرهمند شده است.
به گفته مروه «من بهطور منظم رویدادهای روز را دنبال میکنم. علاقهمند به اخبار هستم و از رسانههای اجتماعی استفاده زیادی میکنم.»
به باور مروه با وجود چالشهای موجود، بخشی از زنان و دختران در پایتخت افغانستان توانستهاند با بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی، سطح آگاهی و مهارتهای فردی خود را ارتقا دهند. دسترسی به اینترنت و رسانههای اجتماعی برای این قشر، دریچهای به سوی آموزش، آگاهی و مشارکت بیشتر در جامعه گشوده است.
شماری از خبرنگاران به این باور هستند که رسانهها ابراز اساسی برای آگاهیدهی مردم به ویژه زنان دانسته میشود و زنان از این طریق میتوانند بر مسایل مهم از جمله بخشهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، آموزشی و صحت اطلاعات حاصل کنند.
ضیاالحق زاهد، مدیر یکی از رسانههای محلی نقش و اهمیت فعالیت رسانههای محلی به منظور آگاهیدهی برای مردم به ویژه زنان را مهم دانسته و بر حمایت از رسانهها در کشور تاکید کرده است. به گفته او رسانههای محلی یکی از ابزار اساسی برای آگاهی دهی مردم بویژه زنان در بخشهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، آموزشی و صحی است.
او یکی از چالشهای اساسی در بخش فعالیت رسانهها در کشور را مشکلات اقتصادی عنوان کرده و هشدار میدهد که درصورت عدم همکاری اقتصادی با رسانههای محلی احتمال توقف نشرات بیشتر خواهد شد.
۲۸ سپتامبر برابر با « روز جهانی دسترسی به اطلاعات» است. این روز در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۵ از سوی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) به منظور دستیابی برابر و جهانی به اطلاعات، ترویج حقوق بشر و کرامت انسانی، کاهش فقر و ایجاد جوامع توانمند نامگذاری شد و در سال ۲۰۱۹ توسط مجمع عمومی ملل متحد تصویب شد.
این مناسبت، در شماری از کشورها بهگونه رسمی گرامیداشت میشود و به عنوان فرصتی برای ترویج فرهنگ دسترسی به اطلاعات، تقویت دموکراسی و ارتقای حکومتداری خوب شناخته میشود.
حق دسترسی به اطلاعات یکی از اصول بنیادی حقوق بشر و از ارکان اصلی شفافیت، پاسخگویی و مشارکت شهروندان در یک جامعه محسوب میشود. جامعهای که در آن اطلاعات بهصورت آزادانه و عادلانه در اختیار مردم قرار گیرد، سریعتر بهسوی توسعه پایدار، عدالت اجتماعی، اعتماد عمومی و ثبات حرکت میکند. در مقابل، محدودیت در دسترسی به اطلاعات، زمینهساز بیاعتمادی، فساد و انزوای اجتماعی میشود. در افغانستان، هرچند قانون دسترسی به اطلاعات در سال ۱۳۹۸ به تصویب رسیده است، اما پیادهسازی عملی آن با موانع فراوانی همراه بوده است. این چالشها برای زنان پررنگتر است؛ زنانی که در کنار مشکلات اقتصادی و فرهنگی، با محدودیتهای خانوادگی و اجتماعی نیز مواجهاند.
با توجه به اهمیت اطلاعات در توانمندسازی زنان، افزایش آگاهی، و تقویت مشارکت آنان در امور اجتماعی، لازم است که دسترسی زنان به منابع اطلاعاتی، بهویژه از طریق رسانهها و پلتفرمهای دیجیتال، تسهیل شود. تحقق این امر مستلزم حمایت دولت، نهادهای مدنی و تلاش برای ارتقای سواد اطلاعاتی زنان در سراسر کشور است.
